Cây nha đam (lô hội) có tên khoa học là Aloe vera (hoặc Aloe barbadensis), thuộc họ Thức nhũ (Asphodelaceae). Cây có nguồn gốc từ vùng Bắc Phi, hiện được trồng rộng rãi khắp các vùng nhiệt đới và ôn đới ấm trên thế giới, bao gồm nhiều tỉnh thành tại Việt Nam.
Tên gọi và nguồn gốc• Tên tiếng Anh: Aloe vera, Aloe, True aloe.
• Tên khoa học: Aloe vera (L.) Burm.f. (đồng nghĩa: Aloe barbadensis Mill.).
• Tên Đông y: Lô hội, Tượng đảm, Long giác tu.
• Tên tiếng Trung: 芦荟 (Lô hội).
• Tên dân gian: Cây lấy thịt, Xong thủ, Long tuyền.
• Giải thích tên gọi: Từ "Aloe" bắt nguồn từ tiếng Ả Rập "alloeh" có nghĩa là chất vị đắng. "Vera" trong tiếng Latinh có nghĩa là thật, chân thật. Tên "lô hội" chỉ sắc đen và hình dáng cụm lá của cây.
Mô tả hình thái và phân bố• Mô tả: Cây thảo sống lâu năm, thân ngắn hoặc không có thân. Lá mọc thành hoa thị, sát gốc, dạng hình mũi mác, dày, mọng nước, mép lá có răng cưa thô. Hoa mọc thành chùm dài ở ngọn, màu vàng hoặc đỏ.
• Phân bố: Cây mọc hoang và được trồng ở nhiều nơi trên đất khô cằn, nhiều cát tại Việt Nam (như Ninh Thuận, Bình Thuận và các tỉnh miền Trung) để làm thuốc và thực phẩm.
Thu hái, chế biến và thành phần hóa học
• Thu hái: Lá thu hái quanh năm. Khi cắt lá, nhựa màu vàng sẽ chảy ra từ mép cắt.
• Chế biến: Dùng tươi lấy gel (phần thịt trong suốt) hoặc cô đặc nhựa lá thành khối rắn gọi là cao lô hội (aloin).
• Thành phần hóa học: Nhựa chứa các dẫn xuất anthraquinon (chủ yếu là aloin, emodin); phần gel chứa polysaccharid (acemannan), các vitamin (B, C, E), acid amin và enzyme.
Công dụng và cách dùng• Theo y học cổ truyền: Lô hội vị đắng, tính hàn; quy kinh can, vị, đại trường. Có tác dụng thanh nhiệt, thông tiện, lương huyết, giải độc. Dùng chữa táo bón, kinh nguyệt không đều, trẻ em cam tích.
• Theo y học hiện đại: Gel giúp làm dịu vết bỏng, mau lành vết thương, dưỡng ẩm da, chống viêm. Nhựa (chứa aloin) liều nhỏ kích thích tiêu hóa, liều cao gây tẩy sổ.
• Cách dùng: Dùng ngoài đắp gel tươi trực tiếp lên da, vết bỏng. Dùng uống dạng nước ép gel hoặc viên nang theo chỉ định (tránh dùng nhựa nguyên chất quá liều).
Tác dụng phụ• Dùng nhiều nhựa lô hội (chứa aloin) gây đau bụng, tiêu chảy, mất nước và rối loạn điện giải.
• Phụ nữ mang thai, cho con bú, người bị tiêu chảy hoặc trĩ viêm cấp không nên dùng đường uống.
• Bôi ngoài da có thể gây kích ứng nhẹ ở một số người nhạy cảm.