Cây chổi sể có tên khoa học là Baeckea frutescens L., thuộc họ Sim (Myrtaceae), nổi bật với các công dụng chữa phong thấp, đau nhức xương khớp, cảm cúm và lợi tiểu trong y học dân gian.
Tên gọi và giải thích• Tên khoa học: Baeckea frutescens L. (thuộc họ Đào kim nương / họ Sim).
• Tên tiếng Anh: Thường dùng danh pháp khoa học hoặc gọi theo đặc tính loài, ít có tên tiếng Anh thông dụng phổ biến ngoài đời sống.
• Tên Đông y / Tên dược liệu: Thanh hao, Thanh liễu, Chổi xuể.
• Tên dân gian: Chổi sể, chổi xể, chổi trện.
• Giải thích tên gọi: Tên "chổi sể" hoặc "chổi xể" bắt nguồn từ việc cành và lá nhỏ của cây được nhân dân ta từ xưa hay cắt về bó lại làm chổi quét nhà, quét sân. Tên "thanh hao" hay "thanh liễu" do cây có cành lá xanh tươi, mảnh mai giống như liễu nhỏ và có mùi thơm.
Công dụng và cách dùng• Chữa đau nhức xương khớp, phong thấp: Dùng cành lá ngâm rượu xoa bóp hoặc dùng tinh dầu chổi sể để xoa ngoài vùng đau mỏi.
• Giải cảm, trị nhức đầu: Lấy toàn cây nấu nước xông hoặc đốt dưới chõng (giường nan thưa) để hơi khói và hơi nóng bốc lên giúp giải cảm, ra mồ hôi.
• Hỗ trợ phụ nữ sau sinh: Sắc nước uống giúp kích thích tiêu hóa, ăn ngon miệng.
• Chữa kinh nguyệt không đều: Dùng 6g đến 8g hoa hoặc lá khô sắc lấy nước uống hằng ngày.
• Trị mụn nhọt, nấm kẽ chân (nước ăn chân): Nấu nước lá tươi để ngâm rửa vùng da bị viêm, ngứa hoặc mụn nhọt.
• Lưu ý phụ: Lá phơi khô cho vào chum đựng gạo/đậu hoặc tủ quần áo giúp trừ sâu bọ, mối mọt, nhậy cắn.
Tác dụng phụ• Dược liệu có tính mát, vị hơi cay và thơm, tuy nhiên nếu dùng quá liều lượng đường uống có thể gây kích ứng hệ tiêu hóa hoặc khó chịu.
• Phụ nữ có thai cần cẩn trọng và hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi dùng dạng uống.
Nguồn gốc và trồng ở đâu• Nguồn gốc và phân bố: Cây mọc hoang dã rất nhiều ở các vùng đồi trọc, đất chua, gò cao thuộc các tỉnh miền Trung, miền Bắc nước ta và các nước khu vực Đông Nam Á như Indonesia, Trung Quốc.
• Trồng ở đâu: Cây chủ yếu khai thác mọc hoang, ít được quy hoạch trồng trọt quy mô lớn, đôi khi được nhân dân thu hái mang về trồng làm hàng rào hoặc lấy nguyên liệu làm thuốc Nam tại vườn nhà.